سلام کاشان پرس | اخبار و وقایع کاشان به صورت آنلاین
نویسنده: مریم قربانی 
محمد نظافتی، پژوهشگر و فعال فرهنگی: آینده فین در گرو حفظ هویت هفتهزارساله، توسعه گردشگری و صیانت از چشمه سلیمانیه است نام فین برای بسیاری از ایرانیان با باغ جهانی فین و شهادت امیرکبیر گره خورده است؛ اما این منطقه تاریخی، فراتر از یک باغ و یک واقعه تاریخی، خاستگاه بخشی از کهنترین نشانههای تمدن فلات ایران است.
وجود تپههای هفتهزارساله سیلک، باغ جهانی فین و آیین سنتی مذهبی قالیشویان مشهد اردهال که هر سه در فهرستهای ملی و جهانی جایگاهی ویژه دارند، نشان میدهد فین یکی از مهمترین کانونهای هویتی و فرهنگی ایران به شمار میرود.
با این حال، این منطقه امروز با چالشهایی مانند کاهش منابع آب، بیکاری، مهاجرت جوانان و بهرهبرداری ناکافی از ظرفیتهای گردشگری روبهروست. محمد نظافتی، پژوهشگر، استاد دانشگاه و فعال فرهنگی، در گفتوگو با کاشان فردا ضمن تشریح ظرفیتها و چالشهای فین، بر ضرورت تدوین یک برنامه راهبردی برای تبدیل این منطقه به قطب گردشگری فرهنگی و سلامت تأکید میکند.
اگر بخواهید فین را در یک جمله معرفی کنید، چه میگویید؟
به دروازه تمدن جهان خوش آمدید. فین با وجود تپههای هفتهزارساله سیلک، به تعبیر پروفسور رومن گریشمن «دروازه تمدن جهان» است و امروز نیز سه میراث ارزشمند آن شامل باغ فین، تپههای سیلک و آیین سنتی مذهبی قالیشویان، جایگاهی ملی و جهانی دارند.
مهمترین ویژگی هویتی مردم فین چیست؟
همبستگی اجتماعی، پایبندی به سنتها و تلاش برای حفظ هویت فرهنگی، مهمترین ویژگی مردم فین است.
بزرگترین ظرفیت ناشناخته فین چیست؟
ظرفیت گسترده گردشگری فین هنوز آنگونه که شایسته است شناخته و بهرهبرداری نشده است.هویت فرهنگی و اجتماعی فین چه تغییراتی کرده است؟ زندگی سنتی به سمت سبک زندگی مدرن حرکت کرده، اما خوشبختانه بسیاری از آیینها، مراسم مذهبی و پیوندهای خانوادگی همچنان حفظ شدهاند.
مهمترین مسئله اجتماعی امروز فین چیست؟ ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان و فراهم کردن فرصتهای اقتصادی متناسب با ظرفیتهای منطقه، مهمترین مطالبه اجتماعی امروز فین است.
آیا سبک زندگی مردم تغییر کرده است؟ بله. فناوری، فضای مجازی و گسترش شهرنشینی، سبک زندگی مردم را دگرگون کرده است. این تغییرات از یک سو دسترسی به آموزش و ارتباطات را افزایش داده و از سوی دیگر، بخشی از ارتباطات سنتی و چهرهبهچهره را کمرنگ کرده است.
دغدغه اصلی نسل جوان چیست؟
اشتغال، مسکن، آینده شغلی، ادامه تحصیل، کیفیت زندگی و امید به آینده، مهمترین دغدغههای نسل جوان فین است.
چرا برخی جوانان مهاجرت میکنند؟
وجود نابرابریهای اجتماعی، محدود بودن برخی امکانات محلی و جستوجوی فرصتهای بهتر شغلی و آموزشی در شهرهای بزرگ، از مهمترین دلایل مهاجرت جوانان است.
برای ماندگاری نخبگان چه باید کرد؟
حمایت از نخبگان، تقویت کارآفرینی، ایجاد صنایع دانشبنیان، توسعه گردشگری، ارتقای زیرساختها و مشارکت دادن جوانان در مدیریت شهری، از مهمترین راهکارهای حفظ سرمایه انسانی منطقه است.
مهمترین آسیب اجتماعی امروز فین چیست؟
بیکاری و پیامدهای آن که میتواند زمینهساز بسیاری از آسیبهای خانوادگی و اجتماعی باشد.
سرمایه اجتماعی مردم فین را چگونه ارزیابی میکنید؟
فین همچنان از سرمایه اجتماعی ارزشمندی برخوردار است، اما این سرمایه نیازمند تقویت مشارکتهای مردمی و افزایش اعتماد عمومی است.
مهمترین مطالبه مردم از مسئولان چیست؟
توسعه متوازن همراه با حفظ هویت تاریخی منطقه و ایجاد اشتغال پایدار.
بزرگترین فرصت توسعهای فین چیست؟
فین ظرفیت آن را دارد که به قطب گردشگری فرهنگی، تاریخی و گردشگری سلامت تبدیل شود؛ ظرفیتی که بر پایه میراث هفتهزارساله سیلک، باغ فین و توانمندیهای حوزه گیاهان دارویی شکل میگیرد.
چرا فین هنوز به جایگاه شایسته خود در گردشگری نرسیده است؟
به دلیل نبود یک برنامه جامع و راهبردی برای توسعه گردشگری. همچنین بخش عمده گردشگران، به واسطه دسترسی از آزادراه قم–کاشان–اصفهان، تنها از باغ فین بازدید میکنند و سایر ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی منطقه کمتر معرفی شدهاند.
اگر اختیار کامل داشته باشید، نخستین پروژهای که برای فین اجرا میکنید چیست؟
ایجاد یک مجموعه جامع شامل موزه تاریخ هفتهزارساله فین، مرکز پژوهشی، مسیر گردشگری فرهنگی و دهکده گردشگری و سلامت.
هنر و فرهنگ چه نقشی در توسعه فین دارند؟
هنر و فرهنگ میتوانند با افزایش نشاط اجتماعی، تقویت هویت محلی، کاهش آسیبهای اجتماعی و ایجاد زمینه مشارکت نسل جوان، موتور محرک توسعه پایدار منطقه باشند.
بزرگترین تهدید آینده فین چیست؟
ترکیبی از کمبود منابع آب، مهاجرت نیروهای متخصص و کمرنگ شدن هویت فرهنگی در صورت نبود برنامهریزی صحیح.
اگر امیرکبیر امروز به فین بازگردد، چه خواهد گفت؟
امیرکبیر شخصیتی عملگرا و آیندهنگر بود. به گمان من، نخستین پرسش او این خواهد بود: «مگر نمیدانید آب، ناموس کویر است؟ پس چرا چشمه سلیمانیه به چنین روزی افتاده و شما در برابر آن بیتفاوت نشستهاید؟»
و سخن پایانی؟
فین تنها میراث گذشتگان نیست؛ امانتی است در دستان ما که باید آن را با حفظ هویت، آبادانی و توسعه پایدار، سالم و سربلند به نسلهای آینده بسپاریم.
خبرنگار: ابراهیم قربانی
